دیسکهای کمر مانند ضربهگیرهایی بین مهرههای ستون فقرات هستند و از دو بخش هسته و حلقه فیبری محافظ دور آن تشکیل شدهاند. فتق دیسک کمر زمانی اتفاق میافتد که دیواره دیسک ضعیف یا پاره شده و هسته ژلاتینی داخل آن به کانال نخاعی راه پیدا کند. آسیبدیدگی دیسک کمر معمولاً ناشی از افزایش سن و تحت فشار بودن مداوم مهرههای ستون فقرات است که بر اثر آن، اعصاب رد شده از کانال نخاعی نیز درگیر شده و فرد احساس درد میکند. روشهای درمانی غیرتهاجمی شامل کاهش فشار از ستون فقرات، مصرف داروها، آبدرمانی، برنامه فیزیوتراپی و انواع تزریقات است و تا زمانی که بیحسی در اطراف باسن و بیاختیاری ادرار و مدفوع وجود نداشته باشد، نیاز به جراحی نیست. اما در صورت مشاهدۀ این علائم یا هنگامی که بیمار به هیچ یک از درمانها پاسخ نداده باشد، جراحی انجام میگیرد. مرحلۀ آخر درمان نیز تغییر در سبک زندگی برای جلوگیری از ابتلا یا عود کردن دیسک است.
دیسک کمر چیست؟
دیسکها ساختارهایی هستند که بین مهرهها یا استخوانهایی که ستون فقرات را در پشت بدن تشکیل میدهند، قرار دارند و از آنها محافظت میکنند. در واقع، دیسکهایی که بین هر یک از مهرههای ستون فقرات قرار دارند، به عنوان ضربهگیر برای آن مهرهها عمل میکنند، باعث انعطافپذیری ستون فقرات میشوند و از سایش مهرهها به یکدیگر جلوگیری میکنند. هر دیسک از دو بخش اصلی تشکیل شده است: هسته پالپوزوس (بخش ژلاتینی داخلی) و آنولوس فیبروزوس (بخش خارجی فیبری و سخت) که هسته ژلاتینی را احاطه میکند.
فتق دیسک کمر به وضعیتی گفته میشود که بخشی از هسته ژلاتینی دیسک بر اثر پارگی دیواره محافظِ دربرگیرنده آن بیرون میزند و به درون کانال نخاعی راه پیدا میکند. این هسته بیرون زده روی اعصاب کانال نخاعی فشار میآورد و باعث ایجاد درد میشود. کانال نخاعی فضای محدودی دارد که برای عصب نخاعی و قطعه دیسک جابهجا شده ناکافی است، بنابراین هرچه درجه فتق دیسک بیشتر شود، درد نیز شدیدتر خواهد بود.
فرآیند درمان دیسک کمر پس از مراجعه به کلینیک توانبخشی قصر
فرآیند درمان دیسک کمر در کلینیک قصر شامل سه مرحله است. از جمله:
- معاینه، تشخیص درجه و محل دیسک کمر
- شروع روند درمان بر اساس شرایط بیمار
- تغییر در سبک زندگی بیماران برای پیشگیری از عود مجدد
در درجات خفیف تا متوسط دیسک کمر، در صورتی که درمانهای غیرجراحی برای تسکین درد و کاهش علائم مؤثر باشند، نیازی به جراحی نیست. اگرچه ممکن است در نهایت جراحی ضروری شود، اما در اغلب موارد، برای بیمارانی که همچنان قادرند روی پاشنه و پنچه پا راه بروند، اطراف لگن و باسن آنها بیحس نیست و دچار بیاختیاری ادرار و مدفوع نیستند، جراحی در نظر گرفته نمیشود.
معاینه و تشخیص درجه و محل دیسک کمر
در ابتدا، پزشک به طور دقیق شما را معاینه میکند و حین حرکاتی مانند راه رفتن که در حین معاینه باید انجام دهید، درد، رفلکسهای عضلانی، احساس و قدرت عضلانی شما را ارزیابی میکند. همچنین، در اکثر موارد باید آزمایشهای تصویربرداری زیر را برای تکمیل ارزیابی انجام دهید:
- MRI: رایجترین و دقیقترین آزمایش تصویربرداری برای این عارضه، MRI است. این آزمایش تشخیصی، تصاویر سهبُعدی از ساختارهای سخت و نرم بدن مانند نخاع، ریشههای عصب و نواحی اطراف آن را نمایش میدهد.
- اشعه ایکس: این روش تصویربرداری تنها ساختارهای سخت مانند مهرهها و طرح کلی مفاصل را نشان میدهد. اشعه ایکس از ستون فقرات برای یافتن سایر مشکلات همراه مانند تومورها، عفونتها و شکستگیها انجام میشود.
- سیتی اسکن: یک روش تصویربرداری پزشکی است که از اشعه ایکس برای ایجاد تصاویر مقطعی دقیق از بدن استفاده میکند و میتواند شکل و اندازه کانال نخاعی، محتویات آن و ساختارهای اطراف آن را نشان دهد.
- میلوگرام: در این روش نوعی ماده به ستون فقرات تزریق میشود تا پزشک بتواند به کمک آن، تنگی کانال نخاعی و محل دیسک کمر را تشخیص دهد.
- الکترومیوگرام (EMG): این آزمایش برای ارزیابی عملکرد اعصاب انجام میشود و از طریق آن میتوان تشخیص داد که کدام عصب بر اثر بیرونزدگی دیسک کمر درگیر شده است.
درجات دیسک کمر و علائم آن
با بالا رفتن سن، دیوارۀ دیسکها دچار ساییدگی شده و ممکن است رفتهرفته تحلیل برود یا مایع درون هسته کاهش پیدا کرده و خاصیت ارتجاعی خود را از دست بدهد. این عارضه که به آن دژنراسیون دیسک میگویند بیشتر در افراد مسن گزارش شده است و پس از 40 سالگی، اکثر افراد به آن دچار میشوند.
از دژنراسیون دیسک تا جدایی کامل آن مراحلی وجود دارد و تشخیص شدت و درجۀ دیسک کمر برای شروع درمان ضروری است. هنگامی که به کلینیک قصر مراجعه میکنید، معمولاٌ برای شروع روند درمان MRI و در صورت نیاز، آزمایشهای تصویربرداری دیگری برای شما تجویز خواهد شد تا درجه دیسک و محل آن مشخص شود.
در ادامه به توضیح درجات فتق دیسک کمر میپردازیم:
مرحله اول: برآمدگی دیسک (Bulging disc)
همانطور که گفتیم دیوارۀ دیسکها با افزایش سن نشانههایی از تحلیل رفتن را نشان میدهند و با گذشت زمان، انعطافپذیری خود را از دست میدهند. در این وضعیت، مادۀ ژلاتینی هسته کمی به دیواره فشار میآورد و باعث برآمدگی دیواره دیسک و التهاب میشود که میتواند عصب نخاعی را تحریک کند و باعث احساس درد شود.
| علائم |
|---|
| – درد خفیف تا متوسط – کمردرد هنگام نشستن یا راه رفتن طولانیمدت |
| درمان |
| – کاهش فشار از ستون فقرات، شامل استراحت و محدود کردن فعالیت سنگین – تمرینات کششی تقویتی تحت نظر فیزیوتراپیست – اصلاح وضعیت بدن |
| نیاز به جراحی |
| ندارد |
مرحله دوم: بیرونزدگی دیسک (Disc Protrusion)
بیرونزدگی دیسک به حالتی گفته میشود که میزان برآمدگی دیواره به سمت کانال نخاعی کمی شدیدتر شده و بیشتر به اعصاب فشار وارد میکند. در این حالت فقط ترکهایی جزئی در دیواره وجود دارد اما دیواره دیسک همچنان سالم بوده و دچار پارگی نشده است. تفاوت این مرحله با برآمدگی دیسک در میزان جابهجایی و برآمدگی دیوارۀ دیسک است.
| علائم |
|---|
– درد متوسط تا شدید – کمردرد هنگام تغییر وضعیت (از حالت خوابیده به نشسته) – کمردرد هنگام راه رفتن طولانیمدت – احساس سوزن سوزن شدن و گزگز – درد در پاها، رانها، پایین ستون فقرات و باسن – کمردرد هنگام بلند کردن یا نگهداشتن اشیا |
| درمان |
| – کاهش فشار از ستون فقرات – مصرف دارو – فیزیوتراپی – آبدرمانی – تزریق دیسکوژل |
| نیاز به جراحی |
| ندارد |
مرحله سوم: پارگی دیسک (Extrusion)
در این وضعیت، قسمتی از دیواره به طور کامل پاره شده و مقداری از هسته ژلاتینی به کانال نخاعی راه پیدا میکند و روی اعصاب فشار وارد میشود. با این وجود، قسمت بیرون زده همچنان به هسته دیسک متصل است و جدا نشده است.
| علائم |
|---|
| – درد کمر – دردی که به پایین باسن، ران و ساق پا امتداد مییابد (درد سیاتیک) – ضعف، بیحسی یا سوزن سوزن شدن در ساق پا و حتی کف پا – اسپاسم کمر – احتمال بیاختیاری ادرار و مدفوع |
| درمان |
| – کاهش فشار از ستون فقرات – تجویز دارو – آب درمانی – برنامه فیزیوتراپی – تزریق کورتیکواستروئید – تزریق اوزون – تزریق دیسکوژل |
| نیاز به جراحی |
| در صورت افزایش درد و عدم پاسخگویی به درمانهای غیرجراحی |
مرحله چهارم: جدا شدن دیسک (Disc sequestration)
حادترین مرحلۀ عارضه دیسک کمر، زمانی است که بخش بیرونزده دیسک کاملاً از هسته جدا شده و در کانال نخاعی شناور میشود و میتواند به اعصاب ستون فقرات فشار بسیار زیادی وارد کند. به صورتی که در مواردی احتمال بیاختیاری ادرار و مدفوع و فلج موقت وجود دارد.
| علائم |
|---|
| – اسپاسم عضلانی در پشت – دردی که به باسن، ساق پا و پا سرایت میکند (سیاتیک) – ضعف عضلانی و یا بیحسی و گزگز در ساق پا و پا – دشواری در راه رفتن یا ایستادن – کاهش رفلکس در زانو یا مچ پا – بیاختیاری ادرار و مدفوع – احتمال فلج موقت |
| درمان |
| – درمان اصلی در این مرحله جراحی است. درمانها در ادامۀ جراحی: – کاهش فشار از ستون فقرات – برنامه فیزیوتراپی – تزریق کورتیکواستروئید – تزریق اوزون |
| نیاز به جراحی |
| دارد |
ورزش منظم و پیروی از یک رژیم غذایی متعادل میتواند در درجۀ اول مانع آسیبدیدگی دیسک و یا کنترل شدت آن و کاهش درد شود. با این حال، اگر فرد دچار کمردردی است که به مرور زمان بدتر میشود یا با علائم دیگری مانند بیاختیاری ادرار و مدفوع همراه است، باید با متخصص دربارۀ روند درمان مشورت کند.
مهرههای درگیر در دیسک کمر و علائم آن
علائم و درمان دیسک کمر بر اساس مهرههای درگیر در ستون فقرات کمر میتواند متفاوت باشد. ستون فقرات کمر شامل پنج مهره است که از L1 تا L5 نامگذاری شدهاند. دیسک کمر میتواند در هر یک از این سطوح رخ دهد، اما این عارضه بیشتر مهرههای L4-L5 و L5-S1 را درگیر میکند. به طور کلی، هر چه سطح دیسک پایینتر باشد، احتمال بروز علائم در پاها و کف پاها بیشتر میشود. هر چه این سطح بالاتر باشد، احتمال ایجاد علائم در ناحیۀ کمر و باسن بیشتر است. در ادامه، به چند تفاوت کلی در علائم و درمان بر اساس محل دیسک کمر میپردازیم:
L1-L2 و L2-L3
| علائم |
|---|
| – درد و بیحسی در قسمت تحتانی کمر، لگن و رانها – پخششدن درد در زانو |
برای درمان، روشهایی مانند فیزیوتراپی، کنترل درد با برداشتن فشار از روی کمر و استفاده از بریس اغلب مؤثر هستند. در صورت تداوم یا بدتر شدن علائم ممکن است جراحی لازم باشد.
L3-L4
| علائم |
|---|
| – درد و بیحسی در قسمت تحتانی کمر، باسن و رانها – احتمال پخششدن درد در زانوها و ساق پا |
روشهای درمانی، مانند اقدامات لازم برای بهبودی علائم در سطح L1-L2 و L2-L3 است. در صورت تداوم یا بدتر شدن علائم ممکن است جراحی لازم باشد.
L4-L5
| علائم |
|---|
| – درد و بیحسی در قسمت تحتانی کمر، باسن، رانها و پاها – احتمال پخششدن درد در پاها و انگشتان پا |
یکی از رایجترین سطوح بروز عارضه دیسک کمر در L4-L5 است. مانند دو مورد قبل، اقدامات درمانی غیرتهاجمی اغلب مؤثر هستند. سطح L4-L5 بیشتر مستعد ابتلا به درد سیاتیک است که میتواند به درمانهای تهاجمیتری مانند انواع تزریقات و در موارد شدیدتر، جراحی نیاز داشته باشد.
L5-S1
| علائم |
|---|
| – درد و بیحسی در قسمت پایین کمر، باسن، ران، ساق پا و کف پا – احتمال پخششدن درد در انگشتان پا |
این سطح نیز مستعد ابتلا به درد سیاتیک است و درمان ممکن است شامل ترکیبی از اقدامات غیرتهاجمی و جراحی باشد. سطح L5-S1 بیشتر مستعد ابتلا به لغزش مهره (اسپوندیلولیستزیس) است، وضعیتی که در آن مهره به جلو میلغزد و میتواند نیاز به جراحی داشته باشد.
شروع روند درمان بر اساس شرایط بیمار
هنگامی که برای درمان دیسک کمر، به کلینیک قصر مراجعه میکنید، پیش از شروع درمان، پزشکان ما شرایط و عواملی را با توجه به شرایط منحصربهفرد شما در نظر میگیرند. برای برنامهریزی روند درمان این ملاحظات که در ادامه به آن اشاره شده است را همراه با نتایج معاینات و آزمایشات مورد توجه قرار میدهند.
- شدت علائم: شدت علائمی که بیمار دارد مانند شدت درد، میزان ضعف یا بیحسی و از دست دادن عملکرد باید برای تعیین روند درمانی مناسب ارزیابی شوند.
- سلامت کلی: وضعیت سلامت عمومی بیمار در تعیین بهترین رویکرد برای درمان دیسک کمر بسیار مهم است. پیشینه پزشکی، مانند ابتلا به بیماریهایی مانند دیابت، بیماری قلبی یا چاقی میتواند گزینههای درمانی و خطرات احتمالی را تحت تأثیر قرار دهد.
- سن: سن بیمار نیز در فرآیند تصمیمگیری درمان نقش دارد. شانس بیشتری وجود دارد که بیماران جوانتر با روشهای غیرتهاجمی درمان شوند و در صورت نیاز به جراحی نیز عوارض کمتر خواهد بود. در حالی که بیماران مسن به دلیل عوارض روشها یا محدودیتهای بالقوه ممکن است به رویکردهای محتاطانهتری نیاز داشته باشند.
- شغل و سبک زندگی: شغل بیمار و عوامل سبک زندگی او باید در نظر گرفته شود. به عنوان مثال، افرادی که از نظر فیزیکی مشاغل سختی دارند یا افرادی که به طور مداوم فعالیت خاصی را انجام میدهند، مانند ورزشکاران، ممکن است برای جلوگیری از تشدید علائم، نیاز به تغییراتی در عادات کاری یا سبک زندگی خود داشته باشند.
- سابقه درمان قبلی: اطلاع از تاریخچه درمانهای قبلی بیمار، از جمله هرگونه اقدام به انجام روشهای غیرتهاجمی، مانند فیزیوتراپی یا دارودرمانی و همچنین جراحی بسیار مهم است.
- نتایج آزمایشهای تصویربرداری: بررسی نتایج امآرآی یا سیتی اسکن، به ارزیابی شدت و موقعیت دیسک کمر کمک میکند.
- شرایط خاص: شرایط خاص بیمار ممکن است باعث شود بعضی از گزینههای درمانی از همان ابتدا کنار گذاشته شوند. به عنوان مثال، اگر بیمار دارای عفونت فعال، اختلال خونریزی کنترلنشده یا سایر شرایط پزشکی است که خطرات مرتبط با جراحی را افزایش میدهد، ممکن است درمانهای جایگزین توصیه شود.
- عوامل روانشناختی: عوامل روانشناختی، مانند اضطراب و افسردگی میتوانند روی تأثیر درمان بر بیمار مؤثر باشند.. بنابراین، پرداختن به این عوامل در کنار علائم فیزیکی برای رسیدن نتایج مطلوب ضروری است.
پس از بررسی عوامل بالا، روند درمانی برنامهریزی خواهد شد. علائم اکثر بیماران مبتلا به دیسک کمر به آرامی در طی چند روز تا چند هفته بهبود پیدا میکنند. با این حال، برخی از بیماران نیاز به درمان تخصصی دارند. درمان اولیۀ دیسک کمر معمولاً با استفاده از روشهای غیرجراحی و غیرتهاجمی است که شامل موارد زیر میشود:
کاهش فشار از ستون فقرات
کاهش فشار از ستون فقرات از جمله اولین اقداماتی است که در بهبود و حفظ سلامتی این بخش حیاتی از بدن نقش بسزایی دارد. استراحت صحیح، مدیریت وزن، استفاده از کمربند طبی و بریس، همگی روشهایی هستند که میتوانند به کاهش فشار بر ستون فقرات کمک کنند. این اقدامات نه تنها میتوانند برای درمان مشکلات موجود مؤثر باشند، بلکه میتوانند از بروز مشکلات جدید نیز جلوگیری کنند.
به یاد داشته باشید که در تمام درجات فتق دیسک کمر، این اقدامات باید انجام شوند و در مواردی که نیاز به جراحی است نیز باید پس از جراحی رعایت شوند.
استراحت
استراحت نقش مهمی در درمان فتق دیسک کمر دارد و به چند روش زیر به بهبود آن کمک میکند:
- کاهش التهاب: استراحت میتواند به کاهش التهاب و تورم در کمر کمک کند. با کاهش التهاب، علائم فتق دیسک نیز بهتر خواهد شد و بدن فرصتی برای شروع فرآیند بهبودی خواهد داشت.
- کاهش فشار بر دیسکها: با اجتناب از حرکات و فعالیتهای سنگین، فشار کمتری بر دیسکها وارد میشود و درجۀ بیماری بیشتر نمیشود.
- بهبود وضعیت بدن: استراحت میتواند به بهتر شدن وضعیت عمومی بدن کمک کرده و باعث تسریع فرآیند بهبودی شود.
- کاهش درد: استراحت میتواند به کاهش درد کمک کند و به بدن فرصت دهد تا بهبود یابد. به خصوص خوابیدن در وضعیت مناسب و قرار دادن بالشتکی میان پاها یا زیر زانوها برای تسکین درد مؤثر است.
البته استراحت برای مدتی طولانی به بیمارانی که دیسک کمر دارند توصیه نمیشود. علت این است که دراز کشیدن و بیتحرک ماندن برای مدت طولانی میتواند باعث ضعیفتر شدن عضلات و استخوانها شود. بنابراین، اگر شدت درد قابلتحمل است، بهتر است به آرامی به فعالیتهای روزانه خود ادامه دهید. با این حال، اگر درد بسیار شدید است، گاهی اوقات راه دیگری برای مقابله با آن وجود ندارد جز اینکه برای مدت کوتاهی بخوابید به طوری که کمترین فشار ممکن را به کمر شما وارد کند.
بستن بریس یا کمربند طبی
کمربند طبی با تثبیت و بیحرکت نگهداشتن بخشهای ضعیف یا آسیبدیده ستون فقرات، برداشتن فشار محوری از این قسمت و کنترل حرکات بدن به بهبود فتق دیسک کمر کمک میکند. علاوه بر این، گرمایی که هنگام پوشیدن کمربند طبی حاصل میشود، منجر به افزایش گردش خون و شلشدن عضلات سفت شده نیز میگردد. بریسها و کمربندهای طبی برای بهبود درجات اولیۀ دیسک کمر مناسب هستند، اما در مواردی که جراحی انجام شود، ممکن است با تشخیص پزشک، همچنان نیاز به استفاده از آن وجود داشته باشد.
کاهش وزن
اضافه وزن بر بیماریهای اسکلتی-عضلانی و ستون فقرات، از جمله دیسک کمر تأثیرگذار است. کاهش وزن، فشار اضافی وارد بر دیسک را کم میکند که میتواند منجر به رفع علائم این عارضه شود. به علاوه، کاهش وزن نه تنها برای تسکین درد در ستون فقرات مفید است، بلکه بر سلامتی کلی نیز تأثیر مثبتی دارد. نتایج مطالعهای نشان میدهد که بیماران چاق بیشتر از بیمارانی که اضافه وزن ندارند، به جراحی نیاز پیدا میکنند و چاقی منجر به افزایش زمان عمل و خونریزی بیشتر میشود. (منبع) بنابراین، فارغ از اینکه شدت درد و درجۀ دیسک کمر در چه حدی باشد، کاهش وزن همیشه به برداشتن فشار از ستون فقرات کمک میکند.
تجویز دارو
معمولاٌ مصرف دارو میتواند برای تسکین درد دیسک کمر مؤثر باشد. با توجه به علت درد در هر درجه از فتق دیسک، داروهای مخصوصی میتوان مصرف کرد که در ادامه به آنها اشاره شده است:
- داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی: اگر درد شما متوسط یا خفیف است، از داروهای مسکن بدون نسخه مانند استامینوفن، ایبوپروفن یا ناپروکسن استفاده کنید. این داروها میتوانند به تسکین درد و کاهش تورم کمک کنند. البته، این داروها نباید بیش از 10 روز بدون مشورت با پزشک استفاده شوند.
- داروهای ضد درد اپیوئیدی: به دلیل خطر عوارض جانبی و احتمال ایجاد وابستگی، از تجویز داروهای ضد درد اپیوئیدی خودداری میشود. اما اگر سایر داروها درد شما را کاهش نمیدهند، ممکن است پزشک از شما بخواهد کدئین یا ترکیب اکسی کدون-استامینوفن را برای مدت بسیار محدودی مصرف کنید.
- شُلکنندههای عضلانی: این داروها نیز برای کاهش اسپاسم عضلانی در پشت بدن تجویز میشوند. به طور معمول، بیمارانی که دیسک کمر دارند، داروهای ضد اسپاسم غیر بنزودیازپین را مصرف میکنند. چند نمونه از داروهای این دسته عبارتاند از: کاریزوپرودول (رلا، سوما)، سیکلوبنزاپرین (Amrix، Flexeril)، متاکسالون (اسکلاکسین)، متوکاربامول (روباکسین)، اورفنادرین (دیسیپال، نورفلکس)، تیزانیدین (Zanaflex).
- داروهای تسکیندهنده درد عصبی: این دسته از داروها نیز روی تکانههای عصبی برای کاهش درد تأثیر میگذارند. از جمله: دولوکستین (Cymbalta)، گاباپنتین (Horizant، Neurontin)، پرگابالین (Lyrica)، ونلافاکسین (Effexor XR).
آبدرمانی
یکی از دلایل اصلی درد ناشی از دیسک کمر، التهاب است و آبدرمانی همراه با استفاده از مواد معدنی، میتواند راهی طبیعی و آرامشبخش برای کاهش این التهاب و تسکین درد باشد. در این روش، محیطی امن برای تمرینات درمانی فراهم میشود و آب علاوه بر حمایت از بدن بیمار، مقاومت ملایمی ایجاد میکند که باعث تقویت عضلات، بهبود وضعیت بدن و کاهش التهاب میشود.
آبدرمانی بعد از فیزیوتراپی یا ورزش، مؤثرتر است. در یک مطالعه انجام آبدرمانی در درمان دیسک کمر بررسی شد که نتیجه آن، بیانگر تأثیر قابلتوجه این روش بر تسکین کمر درد بیماران مسن بود. (منبع) بر اساس پارامترهای این پژوهش که از بیماران با گروه سنی مختلفی خواسته شده بود که حرکات را با توجه به شدت درد و میزان تحمل آن انجام دهند، این نتیجه حاصل شد که این روش درمانی برای گروههای مختلف بیماران با انواع شدت درد و درجۀ دیسک کمر قابلانجام است.
برنامه فیزیوتراپی
فیزیوتراپی مبتنی بر ورزش یکی از روشهای مناسب برای درمان درد ناشی از دیسک کمر است. پزشک یک برنامۀ ورزشی تعیین میکند که برای کاهش فشار روی اعصاب مؤثر است. حرکات ورزشی، عضلات سفت را شُل میکند و باعث بهبود گردش خون میشود و علاوه بر این، عضلات کمر و ماهیچههای دربرگیرنده ستون فقرات را تقویت میکند. با این کار، حمایت بیشتری برای ستون فقرات توسط این عضلات ایجاد میگردد و فشار از روی آن برداشته میشود.
درمانهای فیزیوتراپی که بر بهبود دیسک کمر میتواند مؤثر باشد عبارتند از:
حرکات اصلاحی دیسک کمر
صرف نظر از نحوۀ آسیبدیدن دیسک کمر، ضعف عضلات مرکزی و عدم ثبات ستون فقرات منجر به کُند پیش رفتن روند بهبودی میشود. بنابراین، تقویت عضلات مرکزی یک عامل ضروری برای افزایش فشار داخلی عضلات شکم در حین حرکت مهرههاست که به ثبات و کاهش فشار روی ستون فقرات کمک میکند. تمریناتی که روی عضلات کمر و کور (core) تمرکز دارند نیز با تقویت عضلات این ناحیه در کاهش علائم دیسک کمر مؤثر هستند.
بههیچ عنوان حرکات اصلاحی را سر خود و بدون مشورت با فیزیوتراپیست انجام ندهید تا از بروز آسیبهای غیرقابلجبران جلوگیری شود. زیرا، افرادی که دچار فتق دیسک کمر هستند، لازم است از انجام برخی حرکات اجتناب کنند یا برخی از تمرینات را جور دیگری انجام دهند.
گرمادرمانی و سرمادرمانی
این روش شامل استفاده از کمپرسهای گرم و چسبهای گرمکننده، حمام آب گرم، رفتن به سونا یا استفاده از لامپ مادون قرمز است. گرما همچنین میتواند به شُلشدن عضلات منقبض کمک کند. کمپرسهای سرد یا ژلی نیز برای کمک به تسکین اعصاب تحریکشده استفاده میشوند.
اولتراسوند
در این روش، قسمت پایین کمر تحت تابش امواج صوتی قرار میگیرند. به این ترتیب با ایجاد ارتعاشات کوچک در عضلات و گرمای حاصل از آن، انقباض و اسپاسم عضلات از بین میرود و درد کاهش پیدا میکند.
تزریق کورتیکواستروئید
اگر استراحت، مسکنها و فیزیوتراپی به کاهش درد شما کمک نکند، پزشک میتواند داروی استروئیدی را به فضای اطراف عصب نخاعی تزریق کند که البته ممکن است برای تسکین درد به بیش از یک تزریق نیاز داشته باشید. به این عمل تزریق اپیدورال گفته میشود و پزشک با استفاده از فلوروسکوپی اشعه ایکس، محل مناسب برای تزریق دارو را تعیین میکند.
استروئید میتواند به کاهش تورم، حرکت راحتتر و کاهش درد ناشی از دیسک کمر کمک کند. همچنین در صورت شدید بودن درد، تزریق استروئید میتواند به شما کمک کند تا بتوانید حرکات ورزشی فیزیوتراپی را راحتتر انجام دهید.
تزریق اوزون
تزریق اکسیژن-اوزون یک درمان کمتهاجمی برای دیسک کمر است که از خواص بیوشیمیایی مخلوط گاز اکسیژن و اوزون برای کاهش حجم دیسک کمر استفاده میکند. انقباض دیسک تحت فشار بودن ریشه عصبی بر اثر بیرونزدگی دیسک کمر را کاهش میدهد. یکی دیگر از دلایل استفاده از این روش، اثرات ضد درد و ضد التهابی آن است که برای از بین بردن درد در بیماران بدون ضعف حرکتی تجویز میشود. پُرکاربردترین ترکیب درمانی، تزریق اوزون و به دنبال آن تزریق استروئید و بیحسکننده موضعی برای افزایش اثر ضد التهابی و ضد درد است.
تزریق دیسکوژل
تزریق دیسکوژل یک روش غیر جراحی برای درمان دژنراسیون و مراحل اولیۀ دیسک کمر است که شامل تزریق مادهای ژلمانند به داخل دیسک آسیبدیده میشود. این ژل از الکل (اتانول) و یک نوع پلیمر به نام اتیل سلولز تشکیل شده است و پس از تزریق، باعث تقویت ساختار داخلی دیسک میشود و از جابهجایی یا فتق بیشتر آن جلوگیری میکند.
دیسکوژل با کاهش فشار داخل دیسک و ایجاد یک محیط پایدارتر، باعث میشود که دیسک به حالت طبیعی خود بازگردد و علائم ناشی از فتق دیسک، مانند درد و التهاب، کاهش یابد. این تثبیت همچنین باعث عدم افزایش آسیبدیدگی یا تغییر موقعیت دیسک خواهد شد. بیشترین اثربخشی این درمان تا زمانی است که دیسک کمر دچار پارگی کامل نشده باشد.
نوکلئوپلاستی
در طول نوکلئوپلاستی که با عنوان جراحی دیسک با لیزر نیز شناخته میشود، پزشک با کمک تصویربرداری فلوروسکوپی (اشعه ایکس زنده)، یک سوزن نازک را به دقت به هسته دیسک مورد نظر هدایت میکند. سپس از تکنولوژیهای مختلفی مانند پلاسمای سرد، لیزر یا رادیوفرکوئنسی (امواج رادیویی) استفاده میشود تا قسمتی از بافت نوکلئوس پولپوزوس (هسته) دیسک تخریب شود. این فرآیند حجم مواد داخل دیسک و در نتیجه فشار داخلی آن را کاهش میدهد.
ارجاع به جراح ستون فقرات
هنگامی که هیچ یک از درمانهای اشارهشده کارآمد نباشند، بیمار برای جراحی ستون فقرات ارجاع داده میشود. میکرودیسککتومی رایجترین روش جراحی ستون فقرات است که برای برداشتن قسمت بیرونزده دیسک بینمهرهای انجام میشود. در طی عمل، جراح یک برش کوچک (معمولاً بین 1 تا 2 سانتیمتر) در محل دقیق دیسک بیرونزده ایجاد میکند و از طریق این برش کوچک، دسترسی به مهرههای ستون فقرات ممکن میشود. سپس، جراح قسمت بیرونزده دیسک را که باعث فشار بر عصب شده است برمیدارد که با کاهش فشار و تسکین درد و علائم عصبی همراه خواهد بود.
سایر روشهای جراحی ستون فقرات، عبارتاند از:
- میکرودیسککتومی
- آندوسکوپی
- لامینکتومی
- جراحی فیوژن یا همجوشی ستون فقرات
- ایمپلنت دیسک مصنوعی
- فورامینوتومی
تغییر در سبک زندگی بیماران برای پیشگیری از عود مجدد
تغییر در سبک زندگی برای پیشگیری از ابتلا یا عود دیسک کمر از اهمیت ویژهای برخوردار است. ایجاد و حفظ عادات سالم میتواند برای بهبود کلی سلامت ستون فقرات مؤثر باشد و از بروز مجدد مشکلات دیسک جلوگیری کند. با پذیرش و رعایت الگوهای جدید زندگی، میتوان خطر عود دیسک کمر را به میزان قابل توجهی کاهش داد و از درد و مشکلات ناشی از آن جلوگیری کرد. برخی از اقداماتی که در این راستا میتوان انجام داد، شامل موارد زیر است:
نحوۀ نشستن و ایستادن صحیح با دیسک کمر
افراد مبتلا به فتق دیسک کمر باید در نشستن و ایستادن خود دقت کنند تا فشار و استرس بر روی ناحیه کمر کمتر شود. در زیر توضیحاتی دربارۀ نحوۀ صحیح نشستن و ایستادن برای افراد مبتلا به فتق دیسک کمر آمده است:
نشستن
- برای کاهش فشار بر دیسکهای کمر، هنگام نشستن باید ستون فقرات را در حالت طبیعی و مستقیم نگه دارید و از صندلیهایی با پشتی مناسب استفاده کنید که به شما کمک میکنند تا قوس طبیعی کمر خود را حفظ کنید.
- ارتفاع صندلی باید طوری تنظیم شود که زانوها در زاویه ۹۰ درجه باشند و کف پاها به طور کامل روی زمین قرار بگیرند.
- قوس طبیعی کمر را حفظ کنید و فشار زیادی بر روی منطقه فتق دیسک کمری ایجاد نکنید.
- هنگام نشستن برای مدت زمان طولانی، به منظور کاهش فشار بر ناحیه کمر، میتوانید هر 30 دقیقه یکبار وضعیت نشستن خود را تغییر دهید یا کمی پاها را حرکت دهید.
ایستادن
- هنگام ایستادن، باید وزن بدن را به طور مساوی روی هر دو پا تقسیم کنید و از قوز کردن یا ایستادن در حالت نامناسب خودداری کنید.
- قوس طبیعی کمر را حفظ کرده و از خم شدن پرهیز کنید.
- هر 30 دقیقه به یکباره تغییر وضعیت دهید، به عنوان مثال از ایستادن به نشستن یا از نشستن به ایستادن، و از فشار طولانی مدت بر روی ناحیه کمر خودداری کنید.
نحوۀ خوابیدن صحیح با دیسک کمر
برای افراد مبتلا به فتق دیسک کمر، انتخاب موقعیت مناسب خواب برای کاهش درد و جلوگیری از آسیب بیشتر ضروری است. در ادامه به چند توصیه دربارۀ وضعیت بدن و استفاده از انواع تشک و بالش اشاره شده است:
- وضعیت بدن: به طور کلی، خوابیدن روی شکم توصیه نمیشود و بهتر است به پشت یا روی پهلو بخوابید.
- خوابیدن به پشت:
- برای کمک به حفظ انحنای طبیعی ستون فقرات، یک بالش زیر زانوهای خود قرار دهید. این کار باعث کاهش فشار روی کمر شما میشود.
- یک بالش با ارتفاع مناسب زیر سر خود قرار دهید تا ستون فقرات و سر و گردن خود را در یک راستا نگه دارید.
- خوابیدن به پهلو با یک بالش بین زانوها:
- یک بالش کوچک بین زانوهای خود قرار دهید. این کار کمک میکند تا باسن، لگن و ستون فقرات شما در یک راستا قرار گیرند.
- همچنین میتوانید یک بالش یا حوله کوچک جمعشده را برای حمایت بیشتر زیر کمر خود اضافه کنید.
- خوابیدن به حالت جنین:
- به پهلو دراز بکشید و زانوها را به سمت قفسه سینه بکشید
- از یک بالش برای حمایت از سر و گردن خود استفاده کنید.
- یک بالش بین زانوهای خود قرار دهید تا فشار کمر را کاهش دهید.
- خوابیدن روی شکم با بالش زیر باسن (در صورت لزوم):
- این وضعیت برای افرادی که دچار فتق دیسک هستند توصیه نمیشود زیرا میتواند فشار اضافی بر گردن و کمر وارد کند.
- اگر بنا به شرایطی مجبورید روی شکم بخوابید، یک بالش زیر باسن و پایین شکم خود قرار دهید تا فشار وارده بر ستون فقرات کاهش یابد.
- خوابیدن به پشت:
- تشک: از یک تشک با سفتی متوسط تا سفت استفاده کنید تا عضلات کمر حمایت کافی داشته باشند و ستون فقرات خود را در یک راستا نگه دارید. تشک خیلی نرم میتواند باعث فرورفتن بدن شما شود و فشار بیشتری به کمر شما وارد کند.
- بالش: بالشهایی را انتخاب کنید که ستون فقرات شما را در حالت خنثی نگه دارد. اگر به پشت، پهلو یا شکم میخوابید، اطمینان حاصل کنید که سرتان با ستون فقرات شما در یک راستا قرار دارد.
- حرکت: اگر در طول شب با درد از خواب بیدار میشوید، سعی کنید وضعیت خود را تغییر دهید یا محل قرارگیری بالشها را تنظیم کنید تا موقعیت راحتتری پیدا کنید.
- نحوه داخل شدن به رختخواب و برخاستن: برای جلوگیری از فشار آوردن به کمر، به پهلو بغلتید و از دستان خود برای کمک به درآمدن از حالت خوابیده به حالت نشسته استفاده کنید، سپس پاهای خود را با احتیاط روی کناره تخت بچرخانید.
نحوۀ صحیح برداشتن اشیاء
افرادی که به فتق دیسک کمر دچار هستند، باید به طرز مناسبی برای برداشتن اشیاء خم و راست شوند تا از تشدید عارضه جلوگیری شود. بهترین وضعیت برای به حداقل رساندن فشار روی کمر، استفاده از پاها و باسن برای صاف کردن بدن است. در صورت سنگین بودن جسم، از کسی کمک بگیرید. عجله نکنید و برای پیدا کردن بهترین وضعیت بدن زمان بگذارید. در ادامه به روشهای امن برای برداشتن اشیاء اشاره شده است:
برداشتن اجسام سنگین (لیفت اسکوات)
- نزدیک جسم بایستید و پاها را به اندازه عرض شانه باز کنید تا تعادل خوبی داشته باشید.
- از ناحیه کمر خم نشوید و با خم کردن زانوها و باسن خود به سمت پایین درحالی که پشت خود را صاف نگه داشتهاید، بنشینید.
- جسم را به بدن خود نزدیک کنید. هر چه جسم به مرکز ثقل شما نزدیکتر باشد، فشار کمتری به کمر شما وارد میشود.
- به همان حالت و با کمک پاها از زمین بلند شوید تا جسم را بلند کنید، پشت خود را صاف نگه دارید و انحنای طبیعی ستون فقرات خود را حفظ کنید.
- هنگام بلند کردن جسم، کمر خود را نچرخانید. در صورت نیاز به تغییر جهت، با حرکت دادن پاها، تمام بدن خود را بچرخانید.
برداشتن اجسام با وزن متوسط
- یک پا را جلو و یک پا را عقب نگه دارید.
- هر دو زانو را خم کنید تا به حالت لانژ پایین بیایید. پشت خود را صاف نگه دارید. درست مانند این که در حال انجام این حرکت ورزشی هستید.
- جسم را با دو دست بگیرید و آن را نزدیک بدن خود نگه دارید.
- با استفاده از قدرت پاهایتان و فشار آوردن به پاشنه جلویی و انگشتان پای پشتی خود، به حالت ایستاده برگردید.
برداشتن اجسام کوچک یا سبک
- در کنار جسم بایستید.
- یک دست را روی یک سطح ثابت (مانند میز یا ران خود) برای حمایت قرار دهید.
- در حالی که برای برداشتن جسم به سمت جلو خم میشوید، یک پا را مستقیماً پشت سر خود بلند کنید تا تعادل برقرار شود.
- در حالی که پشت خود را صاف نگه داشتهاید، از دست آزاد خود برای برداشتن جسم استفاده کنید.
- با پایین آوردن پای بلندشده و استفاده از دست برای حمایت، با احتیاط به حالت ایستاده برگردید.
نحوۀ صحیح رانندگی در مسافتهای طولانی
رانندگی طولانی مدت با فتق دیسک کمر میتواند چالشبرانگیز باشد، اما با تنظیم کردن صندلی و تکنیکهای مناسب، میتوانید احساس درد و ناراحتی را به حداقل برسانید و خطر تشدید وضعیت خود را کاهش دهید. در ادامه اقدامات لازم برای رانندگی راحت و بیدرد برای افراد مبتلا به این عارضه آورده شده است:
- تنظیم صندلی: ارتفاع قرارگیری باسن با زانو یکسان یا کمی بالاتر از آن باشد. زاویۀ صندلی را بین 100 تا 110 درجه تنظیم کنید. دقت کنید که امکان تکیه دادن به صندلی بهطور کامل وجود داشته باشد تا بتوانید زانوها را کمی خم کنید و پاها به آسانی به پدالها برسند. همچنین، برای حفظ قوس طبیعی کمر، میتوانید از بالشتک مخصوص استفاده کنید و آن را پشت خود قرار دهید.
- موقعیت فرمان: دسترسی آسان به فرمان ماشین داشته باشید و دستها کمی خم شوند، در صورت امکان نیز آن را نزدیکتر به خود تنظیم کنید.
- استراحتهای مکرر: هر 30-60 دقیقه یکبار برای کشش و پیادهروی توقف کنید. کششهای ملایم در زمان استراحت برای کاهش گرفتگی عضلات انجام دهید.
- حفظ وضعیت بدنی مناسب: پشت خود را صاف نگهدارید و در صورت لزوم، فقط ستون فقرات را نچرخانید، بلکه کل بدن را بچرخانید.
- تکنیکهای مدیریت درد: کمپرس گرم عضلات کمر را شل میکند. در صورت نیاز از داروهای ضدالتهاب با تجویز پزشک استفاده کنید.
عدم انجام کارهای تکراری و ورزشهای سنگین
باید از انجام کارهایی که نیاز به حرکات تکراری یا بلند کردن اشیاء سنگین دارند خودداری کنید، زیرا این فعالیتها میتوانند فشار زیادی به دیسکها وارد کنند. ورزشهای سنگین و شدید را نیز باید با احتیاط انجام دهید تا از آسیبهای بیشتر جلوگیری شود.
رژیم غذایی و سبک زندگی سالم
داشتن یک رژیم غذایی متعادل و سبک زندگی سالم میتواند به حفظ وزن مناسب و کاهش فشار بر ستون فقرات کمک کند. از مصرف سیگار که میتواند باعث کاهش جریان خون به دیسکها و افزایش خطر آسیب شود، خودداری کنید. کاهش وزن اضافی نیز میتواند از فشار اضافی بر روی دیسکهای کمر بکاهد. در ادامه به نکاتی دربارۀ رژیم غذایی مناسب اشاره شده است:
- امگا 3: ماهی چرب (سالمون، خال مخالی)، دانه کتان، دانه چیا، گردو.
- میوهها و سبزیجات: انواع توتها، گیلاس، پرتقال، اسفناج، کلم پیچ، کلم بروکلی.
- آجیل: بادام، گردو، تخمه آفتابگردان.
- لبنیات: شیر، ماست، پنیر.
- غذاهای غنیشده: شیرهای گیاهی، غلات.
- گوشت بدون چربی: مرغ، بوقلمون، گوشت گاو بدون چربی.
- حبوبات: لوبیا، عدس.
- دمنوشهای گیاهی: گزینههای بدون کافئین.
- برنج قهوهای، کینوا، جو: برای فیبر و مواد مغذی.
مدیریت استرس
استرس میتواند باعث تنش عضلانی و تشدید کمردرد شود. استفاده از تکنیکهای مدیریت استرس مانند مدیتیشن، یوگا یا تنفس عمیق میتواند برای کاهش تنش و بهبود سلامت کلی مؤثر باشد.
- ورزش: فعالیتهای ملایم مانند پیادهروی، شنا یا یوگا و تمرینات تقویتی توصیهشده توسط فیزیوتراپیست را انجام دهید.
- آگاهی و آرامش: تنفس عمیق، مدیتیشن یا ریلکس و رهاسازی عضلات را تمرین کنید. میتوانید برای این کار از برنامههای تمرکز حواس و مدیتیشن استفاده کنید.
- خواب کافی: یک برنامه خواب منظم ایجاد کنید و از بالش و تشک راحت استفاده کنید.
- رژیم غذایی سالم: غذاهای سالم بخورید و هیدراته بمانید و از مصرف بیش از حد کافئین و الکل خودداری کنید.
- مدیریت زمان: وظایف را اولویتبندی کنید تا استرس خود را کاهش دهید. فراموش نکنید که در طول فعالیتها به طور منظم استراحت کنید و حرکات کششی انجام دهید.
سوالات متداول
آیا دیسک کمر خودبهخود درمان میشود؟
دیسک کمر ممکن است به مرور زمان بهبود پیدا کند. در بسیاری از موارد، بدن به صورت طبیعی خود را درمان میکند و از شدت علائم کاسته میشود. با این حال، فرآیند بهبود ممکن است هفتهها تا ماهها طول بکشد و نیاز به استراحت، فیزیوتراپی و مدیریت درد داشته باشد. اما دیسک پاره شده به حالت اول برنخواهد گشت.
آیا دیسک کمر باعث فلج شدن میشود؟
در موارد نادر و شدید، دیسک کمر میتواند باعث فشردگی شدید عصبها شود که منجر به مشکلات عصبی جدی مانند ضعف عضلانی، از دست دادن کنترل مثانه یا روده و حتی فلج شود. این وضعیتها نیازمند اقدامات پزشکی فوری هستند.
آیا میتوان دیسک کمر را جا انداخت؟
دیسک کمر به معنای جابهجایی یا بیرونزدگی دیسک بین مهرههای ستون فقرات است. این مشکل به صورت مکانیکی قابل جا انداختن نیست. درمان شامل مدیریت درد، فیزیوتراپی و در برخی موارد جراحی است.
آیا بیرونزدگی دیسک قابل درمان است؟
بله، بیرونزدگی دیسک قابل درمان است. روشهای درمانی شامل استراحت، داروهای ضد التهاب، فیزیوتراپی و در موارد شدید، جراحی میباشد. هدف از درمان کاهش درد و التهاب و بازگشت به فعالیتهای روزمره است.
آیا بالا رفتن از پله برای دیسک کمر ضرر دارد؟
بالا رفتن از پله ممکن است فشار بیشتری به ستون فقرات وارد کند و علائم دیسک کمر را تشدید کند. بهتر است افراد مبتلا به دیسک کمر از فعالیتهایی که فشار زیادی بر کمر وارد میکنند، خودداری کنند یا با احتیاط انجام دهند.
آیا نشستن برای دیسک کمر ضرر دارد؟
نشستن طولانی مدت میتواند فشار بر دیسکهای ستون فقرات را افزایش دهد و علائم دیسک کمر را بدتر کند. توصیه میشود افراد مبتلا به دیسک کمر از نشستن طولانی مدت خودداری کرده و به فواصل منظم استراحت کنند و حرکات کششی انجام دهند.
آیا پارگی دیسک کمر با استراحت خوب میشود؟
استراحت میتواند به کاهش درد و التهاب ناشی از پارگی دیسک کمک کند، اما برای درمان کامل نیاز به فیزیوتراپی، تمرینات تقویتی و در برخی موارد، جراحی ممکن است لازم باشد. استراحت طولانی مدت توصیه نمیشود و باید آن را در کنار برنامه درمانی مناسب داشته باشید.
آیا ورزش برای دیسک کمر مفید است؟
بله، ورزش مناسب میتواند به بهبود دیسک کمر کمک کند. تمرینات کششی، تقویتی و ایروبیک با شدت کم میتوانند عضلات پشت و شکم را تقویت کرده و فشار روی دیسکهای کمر را کاهش دهند. اما باید زیر نظر پزشک یا فیزیوتراپیست انجام شود تا بیمار حرکات را نادرست انجام ندهد.
آیا دیسک کمر ارثی است؟
عوامل ژنتیکی میتوانند در بروز دیسک کمر نقش داشته باشند. اگر در خانوادهای سابقه مشکلات دیسک کمر باشد، احتمال بیشتری وجود دارد که افراد دیگر خانواده نیز به این مشکلات مبتلا شوند. با این حال، عوامل محیطی و سبک زندگی نیز بسیار مؤثر هستند.
آیا سیگار کشیدن بر دیسک کمر تأثیر دارد؟
بله، سیگار کشیدن میتواند به دیسک کمر آسیب برساند. نیکوتین جریان خون به دیسکهای ستون فقرات را کاهش میدهد و باعث کاهش تغذیه دیسکها میشود، که میتواند باعث تسریع در فرآیند تحلیل دیسکها و بروز این عارضه شود.
آیا دیسک کمر در خوابیدن تأثیر دارد؟
بله، دیسک کمر میتواند بر کیفیت خواب تأثیر بگذارد. برای کاهش درد هنگام خواب، توصیه میشود از تشک سفت و بالش مناسب استفاده کنید و وضعیتهای خوابیدن که کمترین فشار را به کمر وارد میکنند، مانند خوابیدن به پهلو با یک بالش بین زانوها، انتخاب شود.
آیا دیسک کمر میتواند باعث درد گردن شود؟
دیسک کمر معمولاً باعث درد گردن نمیشود. مشکلات مربوط به دیسکهای گردنی میتوانند باعث درد گردن شوند. اگر درد گردن همراه با علائم دیسک کمر باشد، احتمال دارد که مشکلات دیگری نیز وجود داشته باشد.
آیا دیسک کمر میتواند باعث سرگیجه شود؟
در برخی موارد نادر، دیسک کمر ممکن است باعث مشکلات مربوط به عدم تعادل و سرگیجه شود، به خصوص اگر همراه با فشردگی شدید عصبها باشد. با این حال، سرگیجه بیشتر به مشکلات مربوط به دیسکهای گردنی یا اختلالات دیگر مرتبط است.
آیا مکملهای غذایی میتوانند به درمان دیسک کمر کمک کنند؟
بعضی مکملهای غذایی ممکن است به کاهش التهاب و تقویت دیسکهای کمر کمک کنند، مانند مکملهای مواد معدنی، اسیدهای چرب امگا-3، گلوکوزامین و کندروئیتین. با این حال، استفاده از مکملهای غذایی باید با راهنمایی و نظارت پزشک متخصص یا متخصص تغذیه انجام شود و نباید به تنهایی بدون مشورت مصرف شوند.
آیا دیسک کمر میتواند علائم اضافی مانند تنگی تنفس را به وجود بیاورد؟
دیسک کمر به طور مستقیم تنگی تنفس به وجود نمیآورد. با این حال، اگر فشار دیسک کمر به عصبهایی که مسئول کنترل تنفس هستند وارد شود، ممکن است علائمی مانند درد در قفسه سینه یا تنگی نفس به وجود آید که به طور غیرمستقیم مربوط به دیسک کمر باشد.
آیا پوشیدن کفش پاشنه بلند باعث دیسک کمر میشود؟
پوشیدن کفشهای پاشنه بلند به طور مستقیم به بروز دیسک کمر منجر نمیشود. اما استفاده مداوم و بلندمدت از کفشهای پاشنه بلند میتواند عوارضی بر روی ستون فقرات داشته باشد که به طور غیرمستقیم باعث مشکلاتی مانند کمردرد شود.


































