نوار عصب و عضله (EMG) آزمایشی است که برای تشخیص بیماریها و عارضههای عصبی – عضلانی انجام میشود. این تست برای تشخیص طیف وسیعی از عارضهها مانند سندرم تونل کارپال و آسیب به عصب سیاتیک کاربرد دارد. نوار عصب و عضله آزمایشی بدون درد است که در آن از الکترودهای سطحی و سوزنی برای اندازهگیری فعالیت الکتریکی عضلات و سرعت هدایت عصبی استفاده میشود. این آزمایش حدود یک ساعت زمان میبرد، به آمادگی خاصی نیاز ندارد و عوارض پس از آن نیز خفیف و نادر است. نوار عصب و عضله هزینۀ بالایی ندارد و با توجه به ماهیت تشخیصی آن تحت پوشش بیمههای پایه و تکمیلی قرار میگیرد.
نوار عصب و عضله چیست و چه کاربردی دارد؟
نوار عصب و عضله (EMG یا الکترومیوگرافی) روشی تشخیصی است که برای ارزیابی عملکرد عضلهها و سلولهای عصبی کنترلکنندۀ آنها، موسوم به نورونهای حرکتی، کاربرد دارد. پزشکان بر اساس نوار عصب و عضله میتوانند اختلالهای عملکردی عصب و عضله و مشکلات مربوط به انتقال پیام بین عصب و عضله را تشخیص دهند. نوار عصب و عضله از دو تست غالباً تست دیگری به نام تست سرعت هدایت عصبی (NCS) در کنار نوار عضله انجام میشود. نوار عصب سرعت جریان الکتریکی در عصب را پیش از رسیدن به عضله اندازهگیری میکند و برای تشخیص آسیبهای عصبی مفید است.
تمام حرکتهای بدن، از بالا بردن پا گرفته تا تکان دادن سر، مستلزم برقراری ارتباطی پیچیده بین سیستم عصبی مرکزی، عصبها و عضلهها است. برای انجام شدن یک حرکت لازم است که نورونهای حرکتی پیامهایی الکتریکی را به عضلهها منتقل کنند. نوار عصب و عضله این پیامها را با استفاده از دستگاههایی بسیار کوچک به نام الکترود به نمودار، صدا یا عددهایی تبدیل میکند که توسط متخصص تفسیر میشوند. پزشکان معمولاً زمانی درخواست نوار عصب و عضله میکنند که علائم اختلالهای عصبی و عضلانی مانند ضعف و گرفتگی عضلانی و بیحسی یا گزگز وجود داشته باشد.
نوار عصب و عضله در تشخیص چه عارضههایی مؤثر است؟
نوار عصب و عضله برای تشخیص آسیبها یا بیماریهای مختلفی کاربرد دارد که به عضلهها و عصبهای حرکتی آسیب میزنند. پزشکان با توجه به نوار عصب و عضله میتوانند وجود، محل و شدت آسیبها و بیماریها را تعیین کنند. در ادامه میخوانید که پزشکان نوار عصب و عضله را برای تشخیص کدام بیماریها تجویز میکنند.
بیماریهای درگیرکنندۀ اعصاب محیطی
سیستم عصبی محیطی یکی از دو بخش اصلی سیستم عصبی بدن است. این سیستم با انتقال پیامها به عضلات، حرکت دادن آنها را ممکن میسازد. همچنین این سیستم پیامهایی را به مغز انتقال میدهد که برای کنترل علائم حیاتی مانند تنفس و ضربان قلب ضروری هستند. برای تشخیص نوروپاتی محیطی علاوه بر نوار عصب و عضله، با توجه به علائم موجود و بیماری احتمالی آزمایشهای دیگری مانند آزمایش خون، سونوگرافی عصب ـ عضله، نمونهبرداری از عصب، آزمایشهای ژنتیکی، انواع مانورها و روشهای تصویربرداری مانند رادیوگرافی و ام آر آی نیز به کار برده میشوند.
بسیاری از عارضههای درگیرکنندۀ اعصاب محیطی از قبیل موارد زیر را میتوان با استفاده از نوار عصب و عضله تشخیص داد:
- نوروپاتی محیطی: منظور از نوروپاتی محیطی هر عارضهای است که به عصبهای خارج از مغز یا نخاع آسیب میزند. نوروپاتی محیطی میتواند پیامد آسیبدیدگی در سانحه، عفونت یا ارثی باشد. ابتلا به بیماریهایی مانند دیابت نوع 2، سوءمصرف الکل، کمبود ویتامین، تومور و بیماریهای خودایمنی و التهابی از قبیل سندرم گیلن باره، لوپوس، بیماری گریوز، روماتیسم و واسکولیت نیز از دلایل نوروپاتی محیطی به شمار میآیند.
- سندرمهای عصبی: در این سندرمها یکی از عصبهای محیطی به دلایل مشخص یا نامشخص تحتفشار قرار میگیرد. این سندرمها بر اساس محل عصب تحتفشار به شرح زیر دستهبندی میشوند:
- سندرمهای بالاتنه: سندرم تونل کارپال (مچ دست)، سندرم تونل رادیال (آرنج)، گیرافتادگی عصب اولنار (آرنج)، گیرافتادگی عصب سوپرااسکاپولار (شانه) و سندرم خروجی قفسۀ سینه (Thoracic outlet syndrome).
- سندرمهای پایینتنه: فلج مرالژی (تحتفشار بودن عصب ران)، افتادگی پا و سندرم عصب پرونئال (مچ پا)، سندرم گیرافتادگی عصب پودندال (لگن) و سندرم عصب تارسال (پاشنه یا کف پا)
تحت فشار قرار گفتن ریشههای عصبی و نخاع
گاهی اوقات بافتهای اطراف عصب، مانند استخوان، رباط و عضله، به عصب فشار میآورند و موجب بروز علائمی مانند گزگز، بیحسی و درد میشوند. تنگی کانال نخاعی، دیسک کمر و گردن از جمله عارضههایی هستند که باعث تحت فشار قرار گفتن ریشههای عصبی و نخاع میشوند. در این دسته از عارضهها علاوه بر نوار عصب و عضله انواع روشهای تصویربرداری مانند رادیوگرافی، ام آر آی، سی تی اسکن و سونوگرافی نیز برای تشخیص تحتفشار بودن عصب و نخاع انجام میشوند.
اختلالهای عضلانی
اختلال عضلانی یا میوپاتی به هر گونه عارضۀ درگیرکنندۀ عضلههای اسکلتی یا همان عضلههای متصل به استخوانها گفته میشود. اختلالهای عضلانی مانند پلیمیوزیت یا درماتومیوزیت میتوانند ارثی یا اکتسابی باشند. اختلالهای اکتسابی به دلایلی مانند ابتلا به بیماریهای التهابی و خودایمنی، عفونت، مسمومیت با انواع داروها و ترکیبات مختلف و عدم تعادل الکترولیتهایی مانند منیزیم و پتاسیم بروز مییابند.
اختلال عضلانی گاهی پیامد ابتلا به بیماریهای غدد مانند کمکاری و پرکاری تیروئید، بیماری آدیسون و سندرم کوشینگ (Cushing’s syndrome) است. ابتلا به عفونتهای زیر نیز میتواند دلیل اختلال عضلانی باشد:
- عفونتهای ویروسی مانند HIV، آنفولانزا و اپشتین ـ بار (Epstein–Barr Virus)
- بیماری لایم (Lyme disease)
- عفونتهای انگلی و قارچی
البته برای تشخیص اختلالهای عضلانی نوار عصب و عضله به تنهایی کافی نیست، پزشک آزمایشهای خون مختلف، ام آر آی، آزمایشهای ژنتیکی و نمونهبرداری از عضله را با توجه به علائم موجود تجویز میکند.
بیماریهای آسیبزننده به نورونهای حرکتی
بعضی بیماریها باعث تخریب عصبها و از بین رفتن غلاف میلین روی عصبها میشوند. در نتیجه فرآیند ارتباطی بین عصبها و عضلهها مختل میشود و عضلهها به مرور زمان ضعیفتر میشوند. از جملۀ این بیماریها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- پای شارکو
- بیماری ALS
- ام اس
- میاستنی گراویس (Myasthenia gravis)
- سندرم پس از فلج اطفال
بیماریهایی مانند فلج بل (Bell’s palsy)، نورالژی عصب سهقلو، پارکینسون و سکتۀ مغزی نیز فعالیت عصبها را مختل میکنند و باعث فلج دائم یا موقتی میشوند. برای تشخیص این بیماریها لازم است که علاوه بر نوار عصب و عضله و تست سرعت هدایت عصبی آزمایشهای دیگری مانند آزمایش خون و ادرار، ام آر آی، نمونهبرداری از مایع مغزی ـ نخاعی، عصب یا عضله نیز انجام شود.
نوار عصب و عضله از کدام اندامهای بدن گرفته میشود؟
گرفتن نوار عصب و عضله از قسمتهای مختلف بدن ممکن است. پزشک اندامی را که باید از آن نوار گرفته شود، با توجه به محل علائم موجود تعیین میکند.
در ادامه توضیح میدهیم که نوار عصب و عضله از کدام بخشهای بدن گرفته میشود و وجود چه علائمی موجب میشود که پزشک نوار عصب و عضلۀ بخش خاصی از بدن را تجویز کند:
دست و بازو
چنانچه مراجعهکننده علائمی مانند بیحسی، گزگز، خواب رفتن، لرزش، درد و ضعف را در عضلات دست، بازو و انگشتان دست داشته باشد، نتواند اشیاء را به خوبی در دستان خود نگه دارد یا کارهای ظریفی مانند بستن دکمه را انجام بدهد، نوار عصب و عضله از دست و بازو گرفته میشود. پزشکان به کمک این نوار میتوانند عارضههای زیر را تشخیص بدهند:
- سندرم تونل کارپال
- گیرافتادگی عصب اولنار
- رادیکولوپاتی گردن
- نوروپاتی محیطی
- سندرم گیر افتادن عصب شانه
- ام اس
- سندرم گیلن باره
پا
اگر الگوی گام برداشتن بیمار غیرعادی باشد، نتواند تعادل خود را حفظ کند یا از درد، سوزش، گزگز و بیحسی پا یا گرفتگی و پرش عضلات پا شکایت داشته باشد، نوار عصب و عضلۀ پا تجویز میشود. پزشکان با توجه به نوار عصب و عضلۀ پا میتوانند عارضههای زیر را تشخیص بدهند:
- درد عصب سیاتیک ناشی از فتق دیسک کمر یا تنگی کانال نخاع
- بیماری پای شارکو
- اختلالهای عضلانی
- آسیب عصب پرونئال و افتادگی پا
- سندرم تونل تارسال
- ام اس
- بیماری ALS
- پارکینسون
- سندرم گلین باره
صورت
چنانچه علائمی مانند افتادگی صورت، کج شدن دهان، ضعف، گرفتگی و بیحسی عضلات صورت وجود داشته باشد یا بیمار تیک عصبی داشته باشد و نتواند حالتهای خاصی را به صورت بدهد، نوار عصب و عضلۀ صورت تجویز میشود. الکترودهای سطحی کوچک برای ثبت سیگنالهای عضلات مربوط روی صورت چسبانده میشوند.
بیست عضلۀ اسکلتی زیر پوست صورت و سر وجود دارند که میتوان آنها را به پنج گروه تقسیم کرد: عضلههای چشمی، گوش، گردن و جمجمه، بینی و دهانی. چون گرفتن نوار همزمان از چند عضله دشوار است، عموماً نوار از دو عضلۀ مهم گرفته میشود: عضلۀ گونهای بزرگ (زیگوماتیک ماژور) که در لبخند زدن نقش دارد و عضلۀ بالامژگانی (کوروگیتور سوپرسیلی) که به اخم کردن و چین دادن پیشانی کمک میکند.
نوار عصب و عضلۀ صورت روند پیشرفت یا بهبودی بیماریهایی مانند ALS، پارکینسون و آسیبهای ناشی از سکتۀ مغزی را نشان میدهد. همچنین گرفتن نوار عصب و عضلۀ صورت برای تشخیص بیماریهای زیر کاربرد دارد:
- فلج بل
- نورالژی عصب سهقلو
- بیماری گریوز
- میاستنی گراویس
سینه و شکم
چنانچه بیمار دچار درد، ضعف یا گرفتگی عضلات شکم و سینه باشد، اختلالی تنفسی باشد که احتمالاً پیامد اختلال در عملکرد دیافراگم یا عصب فرنیک است یا بیحسی، گزگز و حسهایی غیرعادی را در عضلات شکم تجربه کند، نوار عصب و عضلۀ شکم و سینه تجویز میشود. به کمک این نوار میتوان عارضههای زیر را تشخیص داد:
- درد مزمن نوروپاتی محیطی و دیابتی
- رادیکولوپاتی سینه
- اختلالهای عضلانی
- میاستنی گراویس
- آسیبهای عصبی پس از جراحی
- اختلال در عملکرد دیافراگم
- آسیب عصب فرنیک
- فلج اطفال
پشت
اگر بیمار با علائمی مانند گرفتگی و درد عضلات پشت بدن، کمردرد، درد یا علائم عصبی منتشرشونده از کمر در پایین بدن مراجعه کند، نوار عصب و عضله برای او تجویز میشود. به کمک این نوار میتوان عارضههای زیر را تشخیص داد:
- فتق دیسک گردن و کمر
- تنگی کانال نخاعی
- درد عصب سیاتیک
- بیماری ALS
- میاستنی گراویس
چه زمانی پزشک نوار عصب و عضله تجویز میکند؟
چنانچه مراجعهکننده علائمی مانند موارد زیر داشته باشد که بیانگر ابتلا به اختلالهای عصبی یا عضلانی هستند، پزشک نوار عصب و عضله تجویز میکند:
- گزگز، بیحسی، مورمور شدن و خواب رفتن اندامها
- ضعف عضلانی
- درد یا گرفتگی عضلات
نوار عصب و عضله غالباً برای کمک به تأیید تشخیص یا رد احتمال ابتلا به عارضههای زیر به کار برده میشود:
- اختلالهای عصبی در سیستم عصبی پیرامونی مانند سندرم تونل کارپال
- اختلالهای درگیرکنندۀ ریشۀ عصب مانند فتق دیسکهای بینمهرهای ستون فقرات
- اختلالهای عضلانی مانند پلیمیوزیت یا تحلیل رفتن عضلات
- بیماریهای آسیبزننده به اتصال بین عصب و عضله مانند میاستنی گراویس
- اختلالهای آسیبزننده به نورونهای حرکتی مغز یا نخاع مانند اسکلروز جانبی آمیوتروفیک (ALS)
فرآیند گرفتن نوار عصب و عضله
نوار عصب و عضله معمولاً از دو بخش تست هدایت عصبی (NCS) و نوار عضله (EMG) تشکیل میشود. پیش از شروع تست باید محل جایگذاری الکترودها با توجه به نوع و اندازۀ عضله به دقت مشخص شود.
در ادامه با مراحل گرفتن نوار عصب و عضله آشنا میشوید:
آمادگیهای قبل از نوار عصب و عضله
گرفتن نوار عصب و عضله نیاز به آمادگی چندانی ندارد و پزشک معالج با توجه به شرایط خاص هر بیمار راهنماییهای لازم را ارائه میدهد. در هر حال قبل از مراجعه به توصیههای زیر توجه کنید:
- غذا: نوار عصب و عضله نیاز به ناشتایی ندارد. ممکن است لازم باشد مصرف دخانیات و کافئین را از دو تا سه ساعت قبل از زمان گرفتن تست متوقف کنید.
- دارو: اگر داروی خاصی مانند داروهای رقیقکنندۀ خون مصرف میکنید، حتماً هنگام تعیین وقت از پزشک معالج خود دربارۀ لزوم قطع مصرف دارو بپرسید.
- استحمام: چند ساعت قبل از مراجعه برای گرفتن نوار عصب و عضله حمام کنید تا چربی از روی پوست پاک شود. هیچ لوسیون یا کرمی به پوست نزنید.
- سابقۀ بیماریها: اگر به هموفیلی یا اختلالهای انعقادی خون مبتلا هستید یا از باطری قلب یا دیگر وسایل پزشکی الکتریکی استفاده میکنید، حتماً به پزشک اطلاع بدهید.
- لباس مناسب: لباس گشاد و راحتی بپوشید که دسترسی به نقاط موردنظر را آسان کند.
روش انجام نوار عصب و عضله
روش انجام نوار عصب و عضله تا حدی به عارضۀ تحتبررسی و محل انجام تست بستگی دارد؛ اما مراحل کلی آن به شرح زیر است:
نوار عصب
نوار عصب قبل از نوار عضله گرفته میشود و سرعت انتقال تکانههای الکتریکی را در طول عصب اندازهگیری میکند. عصب در این تست غالباً با الکترودهای سطحی که روی پوست چسبانده میشوند، تحریک میشود. دو الکترود روی پوست روی عصب یا عضله چسبانده میشود. یک الکترود عصب را با تکانۀ الکتریکی بسیار خفیف تحریک میکند و الکترود دیگر فعالیت الکتریکی ناشی از تحریک را ثبت میکند. سرعت بر اساس فاصلۀ بین الکترودها و زمان انتقال تکانۀ الکتریکی بین دو الکترود محاسبه میشود.
نوار عضله
برای گرفتن نوار عضله از الکترود سوزنی استفاده میشود. متخصص الکترود سوزنی را مستقیماً جهت ثبت فعالیت الکتریکی عضله درون آن عضله فرو میکند. در این حالت دیگر تحریک الکتریکی از طریق سوزن انجام نمیشود. بلکه سوزن صرفاً دستگاهی ثبتکننده است که به رایانه متصل میشود و فعالیت عضله را در زمان استراحت و حرکت نشان میدهد. فعالیت عضله به صورت موج روی صفحۀ نمایشگر یا اسیلوسکوپ دیده میشود. ممکن است از تقویتکنندۀ صدا نیز استفاده شود تا پالسهای فعالیت الکتریکی قابل شنیدن شوند.
الکترودهای سوزنی دارای سه نوع تکقطبی، تکفیبری و هممرکز هستند. قطر الکترودهای سوزنی تقریباً 1 میلیمتر است. مزیت الکترودهای سوزنی به الکترودهای سطحی، مناسب بودن آنها برای بررسی عملکرد عضلات عمقی است. از الکترودهای سوزنی برای ارزیابی فعالیت حرکتی مشخصی استفاده میشود که تجزیه و تحلیل آن جهت تشخیص نوروپاتی لازم است.
همچنین از الکترودهای سطحی برای گرفتن نوار عضله، بهویژه عضلههای صورت نیز استفاده میشود. عرض الکترودهای سطحی 0/5 تا 2/5 سانتیمتر است و استفاده از آنها کاملاً غیرتهاجمی است. الکترودهای سطحی به دو دستۀ الکترودهای ژلی و خشک تقسیمبندی میشوند. الکترودهای سطحی به دلیل بدون درد بودن تأثیری بر عملکرد طبیعی عضلات نمیگذارند و به همین دلیل برای ارزیابی فعالیت خودبهخودی عضلات، بهویژه هنگام بررسی یک گروه عضلانی بزرگ مناسب هستند.
مراقبتهای بعد از انجام نوار عصب و عضله
پس از گرفتن نوار عصب و عضله به مراقبت خاصی نیاز ندارید و اگر پزشک توصیه خاصی نداشته باشد، میتوانید کارهای معمول روزمره را انجام بدهید. ممکن است محل ورود الکترودهای سوزنی تا چند روز کمی کبود و دردناک باشد. در صورت بروز علائمی مانند درد، حساسیت به لمس شدید، ورم یا خروج چرک از محل ورود سوزنها حتماً به پزشک مراجعه کنید.
تفسیر نتایج نوار عصب و عضله
یکی از مواردی که پزشکان در تفسیر نتیجه نوار عصب و عضله به آن توجه میکنند، این است که آیا فعالیت الکتریکی در زمانی که عضله در حال استراحت است، وجود دارد یا خیر. اگر عضله سالم باشد، در حال استراحت نباید فعالیتی داشته باشد. مورد مهم دیگر شدت فعالیت الکتریکی هنگام انقباض خفیف عضله است.
پزشک با توجه به نوار میتواند پاسخ پرسشهای زیر را بیابد:
- محل آسیبدیدگی کجاست؟ آسیبدیدگی در ریشۀ عصب وجود دارد یا اعصاب محیطی یا عضلات آسیب دیدهاند؟
- ماهیت اختلال چیست؟ اگر آسیب از نوع عصبی است، آیا این آسیب پیامد از بین رفتن غلاف پوششی میلین است یا تخریب آکسونها موجب نوروپاتی شده است؟ اگر آسیب عضلانی است، از بین رفتن بافتها علت این آسیبدیدگی است یا التهاب موجب بروز علائم شده است؟
- چه مدت از بروز عارضه میگذرد؟ عارضه حاد است یا تحتحاد، مزمن یا مزمن همراه با از بین رفتن مستمر عصبها؟
- شدت مشکل الکتریکی چقدر است؟ شدت و مدت انقباضهای عضلانی راهنماهای مفیدی را برای تشخیص علت درد و گرفتگی عضلانی در اختیار پزشک میگذارد.
نوار عصب و عضلۀ نرمال و غیرعادی
نوار عصب و عضله میتواند به یکی از سه صورت زیر باشد:
- نوار نرمال: وقتی عصب عضلهای را تحریک به منقبض شدن میکند، انفجار کوچکی از فعالیت الکتریکی ثبت میشود که به آن پتانسیل واحد حرکتی (MUP) میگویند. در حالت عادی هر چه عضله را بیشتر منقبض کنید، فعالیت الکتریکی بیشتر میشود.
- فعالیت در حال استراحت: عضله در بیماریهایی مانند سندرم تونل کارپال و نوروپاتی محیطی گاهی فعالیتی خودبهخودی را از خود نشان میدهد. این فعالیت بدون محرک نشاندهندۀ مشکل در انتقال پیام از عصب به عضله است. بهعلاوه فعالیت الکتریکی در حال استراحت میتواند نشاندهندۀ التهاب یا اختلال عضلانی باشد. گاهی اوقات پرشهای عضلانی آشکاری دیده میشود که برای تشخیص بیماریهایی مانند ALS بسیار مهم هستند.
- فعالیت غیرعادی در زمان انقباض: وقتی میخواهید عضله را منقبض کنید، فیبرهای عصبی با انتقال واحدهای حرکتی بیشتر انجام حرکت را تسهیل میکنند و تمام عضله را وادار به انقباض میکنند. تعداد واحدهای حرکتی در اثر ابتلا به بیماریهای عصبی کاهش مییابد. در بیماریهای عضلانی تعداد واحدهای حرکتی عادی است، اما دامنۀ موجها کمتر است. این الگوها به تشخیص بیماریها کمک میکنند.
اصطلاحات رایج در نوار عصب و عضله
نوار عصب و عضله مانند آزمایش خون نیست که یک جواب مثبت یا منفی ساده داشته باشد. اما مطمئن باشید که پزشک نتیجه را برای شما تفسیر خواهد کرد.
اگر گزارش نوار عصب و عضله را نگاه کنید، احتمالاً با اصطلاحات زیر مواجه خواهید شد:
- دامنه (Amplitude): سیگنال الکتریکی به صورت یک موج نشان داده میشود، دامنه همان ارتفاع موج است.
- سرعت هدایت (CV): سرعت هدایت نشان میدهد که تکانۀ الکتریکی با چه سرعتی در امتداد عصب حرکت میکند.
- متوقف شدن هدایت عصبی (Conduction block): سیگنال در بخش خاصی از بدن کاهش مییابد. برای مثال اگر این اتفاق در مچ دست بیفتد، بیانگر گیرافتادگی عصب و ابتلا به سندرم تونل کارپال است.
- رفلکس F: موج F نوعی پژواک الکتریکی است که در آن تکانۀ الکتریکی تا ستون فقرت بالا میرود و سپس در امتداد همان فیبر عصبی پایین میآید. بنابراین موج F نشاندهندۀ هدایت عصبی در امتداد کل یک عصب حرکتی است.
- رفلکس H: موج H معادل الکتریکی رفلکس پا است. این موج تکانهای را نشان میدهد که از طریق عصب حسی به نخاع میرود و سپس در امتداد همان عصب حرکتی به پایین برمیگردد.
دادههای فوق اطلاعاتی را دربارۀ عملکردهای حسی و حرکتی سیستم عصبی پیرامونی در اختیار پزشک میگذارند. همچنین این دادهها نشان میدهند که آیا آکسون یا غلاف میلین آسیبدیده است یا خیر، میلین لایۀ خارجی عصبها است که به انتقال سریعتر تکانههای الکتریکی کمک میکند.
انجام نوار عصب و عضله در کلینیک قصر چه مزایایی دارد؟
کلینیک قصر با تکیه بر همکاری متخصصان، دستگاههای پیشرفته و محیطی آرام، گرفتن نوار عصب و عضلۀ دقیق را ممکن میسازد. نوار عصب و عضله در کلینیک قصر توسط پزشکان متخصصی گرفته میشود که بر آناتومی بدن مسلط هستند و با قرار دادن الکترودها در موقعیتهای مناسب دقت نوار عصب و عضله را به حداکثر و احتمال بروز عوارض جانبی را به حداقل میرسانند. پزشکان کلینیک قصر توضیحات کامل را پیش از شروع تست به شما میدهند تا بتوانید ضمن حفظ آرامش و بدون نگرانی، بهترین همکاری را جهت بالا بردن دقت نوار عصب و عضله داشته باشید.
ریسک و عوارض پایین
نوار عصب و عضله در کل تست کمخطری است و به ندرت باعث بروز عوارض جانبی میشود. چنانچه از الکترود سوزنی استفاده شود، اندکی احتمال خونریزی وجود دارد. البته این عارضه نادر است و در صورت انجام تست توسط متخصص احتمال بروز آن بسیار پایین است.
دستگاههای پیشرفته
کلینیکهای معتبر به دستگاههای نوار عصب و عضلۀ پیشرفته با حساسیت بالا، کاربری و تنظیم آسان مجهز هستند. بعضی از دستگاههای پیشرفته بدون سیم هستند که استفاده از آنها را برای نقاط مختلف بدن راحتتر میکند. همچنین دستگاههای قابلحملی نیز به بازار عرضه شدهاند که گرفتن نوار در خانه یا بر بالین بیمار در بیمارستان را ممکن میسازند. کیفیت دستگاه ثبتکننده و حساسیت الکترودها برای گرفتن یک نوار عصب و عضلۀ دقیق بسیار مهم است:
- الکترود:الکترودها رابط بین پوست و دستگاه تقویتکننده هستند. جریان الکتریکی در بدن از طریق یونهای موجود در الکترود منتقل میشود. بنابراین روش انتقال جریان در سطح تماس بین پوست و الکترود از یون به الکترون تغییر میکند. واکنشهای شیمیایی در محل نصب الکترود و ژل (الکترولیت) این انتقال را ممکن میسازد. اما واکنش شیمیایی غلظت یونها را بهطور موضعی در اطراف الکترود تغییر میدهد و باعث اختلاف پتانسیل میشود. الکترود Ag/AgCl متداولترین الکترود مورد استفاده است که بسیار پایدار و حساس است و تداخل را به حداقل میرساند.
- تقویتکننده: دستگاه تقویتکننده سیگنال الکتریکی ضعیف را از بدن دریافت میکند و دامنۀ آن را در حدی افزایش میدهد که برای دستگاههای ثبتکننده و نمایشگر قابل تشخیص باشد. در کلینیکهای معتبر از تقویتکنندۀ باکیفیتی استفاده میشود که سیگنالهای ورودی را تحریف نمیکند.
کادر متخصص
تخصص و مهارت گیرندۀ نوار عصب و عضله برای دقیق بودن نوار، راحتی بیمار و به حداقل رساندن عوارض ضروری است. در کلینیکهای معتبر متخصصان مغز و اعصاب یا طب فیزیکی مسئول گرفتن نوار عصب و عضله هستند. این گروه از متخصصان با آناتومی بدن آشنایی کامل دارند، تصادفاً به عصبها یا رگها آسیب نمیزنند و الکترودها را در نقاطی قرار میدهند که نتیجهای دقیق و عاری از نویز ثبت شود.
دقت نتایج نوار عصب و عضله
در کلینیکهای معتبر برای به حداکثر رساندن دقت نوار عصب و عضله به نکات زیر توجه میشود:
- آمادهسازی پوست: چگونگی آمادهسازی پوست به محل انجام تست و میزان حرکت در طول تست بستگی دارد. استعمال ژل مخصوص بر روی پوست نیز برای زدودن سلولهای پوستی مرده، گرد و غبار و عرق از پوست توصیه میشود.
- جایگذاری الکترودها: لازم است الکترودها موازی با فیبرهای عضلانی و دور از تاندونها یا ناحیههای دارای صدای فیزیولوژیک مانند قلب باشند. بهترین محل برای اتصال الکترود خط میانی عضله است که در آنها قطر فیبرهای عضلانی بیشتر است. چنانچه عضله حین انقباض کوتاه شود، لازم است متخصص از ثابت ماندن الکترود پس از حرکت عضله مطمئن شود. فاصلۀ بین الکترودها نیز بر دقت سیگنال اثر میگذارد.
- پیشرفته بودن دستگاهها: هر چه دستگاهها پیشرفتهتر و حساستر باشند و با دقت بیشتری تنظیم شوند، به همان نسبت نوار عصب و عضله نیز دقیقتر خواهد بود.
- محیط: باید اطمینان حاصل شود که در محیط هیچ وسیله یا اتصال الکتریکی وجود ندارد که با سیگنالهای ثبتشده تداخل داشته باشد.
هزینۀ نوار عصب و عضله
هزینۀ نوار عصب و عضله به عاملهای متعددی از قبیل موارد زیر بستگی دارد:
- اندامهای موردنظر: تعداد اندامهای تحتبررسی و مدت زمان لازم برای انجام تست بر هزینۀ نوار اثر میگذارد.
- پیچیدگی تست: هر چه تست بیشتر طول بکشد، عصبها و عضلات در نقاط دور از دسترستر باشند و برای انجام تست به حرکات بیشتری نیاز باشد، هزینۀ تست بالاتر میرود.
- موقعیت جغرافیایی کلینیک: هزینۀ انجام تست در کلینیکهای خصوصی و بدون قرارداد با بیمههای پایه بالاتر است. همچنین کلینیکهای واقع در کلانشهرها، به دلیل بالاتر بودن هزینههای جاری مانند اجارهبها، قیمت مواد مصرفی و …، تعرفۀ بالاتری دارند.
با توجه به این که نوار عصب و عضله یک آزمایش تشخیصی و ضروری است، چنانچه پزشک متخصص، برای مثال متخصص طب فیزیکی یا مغز و اعصاب، تست را تجویز کند و به مراکز طرف قرارداد با بیمههای پایه مانند بیمۀ سلامت یا تأمین اجتماعی مراجعه کنید، بیمههای پایه درصدی از هزینه را پرداخت خواهند کرد. با ارائۀ نسخۀ پزشک، رسید بیمارستان یا کلینیک و گزارش نوار عصب و عضله نیز میتوانید تا نود درصد هزینۀ پرداختشده را از بیمههای تکمیلی دریافت کنید.
سؤالات متداول
گرفتن نوار عصب و عضله درد دارد؟
اگر از الکترودهای سوزنی استفاده شود، درد مختصری را هنگام وارد کردن سوزنها در عضله حس خواهید کرد. البته چون سوزنها بسیار ظریف هستند، این درد بسیار خفیف است.
گرفتن نوار عصب و عضله چقدر طول میکشد؟
انجام این تست، بسته به تعداد عضلههای موردنظر، 30 تا 90 دقیقه طول میکشد.
برای نوار عصب و عضله حتماً باید از الکترودهای سوزنی استفاده شود؟
نوع الکترودها را متخصص با توجه به عضلۀ تحت بررسی تعیین میکند. البته امروزه استفاده از الکترودهای سطحی رواج بیشتری یافته است. با این حال الکترودهای سوزنی برای عضلههای عمقی بهتر هستند.
نوار عصب و عضله خونریزی دارد؟
چون سوزن وارد رگ نمیشود، گرفتن نوار عصب و عضله بدون خونریزی یا با خونریزی بسیار کم انجام میشود.
خطر انتقال بیماری از طریق الکترودهای سوزنی وجود دارد؟
خیر، الکترودها یکبار مصرف هستند و از هر الکترود فقط برای یک بیمار استفاده میشود.
طول الکترودهای سوزنی چقدر است؟
طول الکترودها حداکثر 120 میلیمتر است.
برای گرفتن نوار عصب و عضلۀ شکم باید ناشتا باشم؟
خیر، گرفتن نوار عصب و عضله نیازی به ناشتایی ندارد.
پس از گرفتن نوار عصب و عضلۀ دست یا پا میتوانم رانندگی کنم؟
بله، گرفتن نوار عصب و عضله باعث بیحسی نمیشود و تمام کارهای معمول روزمره، از جمله رانندگی را پس از گرفتن نوار میتوانید انجام بدهید.
علت خونریزی پس از گرفتن نوار عصب و عضله چیست؟
مصرف داروهای ضدانعقادی و رقیقکنندۀ خون مانند آسپرین احتمال خونریزی در محل فروکردن الکترودهای سوزنی را افزایش میدهد. وارد کردن الکترودهای سوزنی در محل یا عمق نامناسب نیز احتمال خونریزی را بالاتر میبرد. برخی افراد نیز دچار خونریزی درون عضلانی میشوند که ممکن است لازم باشد جراحی برای تخلیۀ آن انجام شود.
کبودی و ورم پس از نوار عصب و عضله طبیعی است؟
کبودی و ورم خفیف در محل فرو کردن الکترودهای سوزنی طبیعی است و پس از چند روز برطرف میشود. در صورت شدیدتر شدن عوارض به پزشک مراجعه کنید.
مصرف چه داروهایی بر نتیجۀ نوار عصب و عضله اثر میگذارد؟
مصرف شلکنندههای عضلانی بر نتیجۀ نوار عصب و عضله ممکن است تأثیر بگذارد.
دقت نوار عصب و عضله چقدر است؟
حساسیت نوار عصب و عضله برای تشخیص آسیبهای عصبی و عضلانی در بیمارانی که فقط درد دارند، 36 تا 64 درصد و در بیماران دچار دیگر علائم عصبی مانند گزگز 51 تا 86 درصد گزارش شده است (منبع). به همین دلیل پزشکان معمولاً فقط در زمان مشاهدۀ علائمی مانند بیحسی و گزکز اندامها نوار عصب و عضله را تجویز میکنند.
نوار عصب و عضله از کودکان نیز گرفته میشود؟
بله، نوار عصب و عضله محدودیت سنی ندارد و از نوزادان و کودکان نیز گرفته میشود. نگران نباشید، چون کودک دردی را حس نمیکند. اگر از الکترود سطحی استفاده شود، کودک حسی مانند خواب رفتن دست و پا را تجربه میکند. الکترودهای سوزنی نیز بسیار باریک هستند و دردی بیش از نیش حشرات نخواهند داشت.